Yazı Detayı
12 Ekim 2020 - Pazartesi 09:54 Bu yazı 1822 kez okundu
 
BOĞA İSTEMEYEN İNEK
Tahir Yavuz
tahir@atafen.com.tr
 
 

İneklerin doğum yaptıktan sonra tekrar kızgınlık göstermemesi yetiştiricilerin en büyük sorunlarından biridir. Bu duruma ‘’anöstrus’’ adını veriyoruz.

Anöstrus boşta geçen gün sayısını ve buzağılama aralığını yükselten, özetle döl kaybına yol açan bir sorundur. Hatta bazı durumlarda ineğin zorunlu olarak sürüden çıkarılmasına da yol açabilir. Sonuç olarak; ineğin doğumdan sonra kızgınlık göstermemesi işletmenin zararına sebep olan kayıpların başlangıç noktalarından biridir.

Bu sorunun kökeninde sürü yönetimi ve kuru dönem hataları yer almaktadır.

İneklerin doğumu takiben kızgınlık göstermemelerine üç temel sorun neden olmaktadır. 1- Enerji noksanlığı, 2- Vitamin, mineral ve izmineral noksanlıkları, 3- Corpus Luteum (C.L = sarı cisim) kisti.

Sebepleri tek tek gözden geçirelim. Doğumu takip eden günlerde hızla zayıflayan, zayıflaması durdurulamayan inekler sahiplerine adeta ‘’benim bir yavru vermeye mecalim, dermanım, gücüm yok’’ demektedir.

Enerji noksanlığı hormonal mekanizmayı bozmuştur. Bu sebeple yumurtalıkta işe yarar bir follikül gelişemez. Follikül çapı küçük olur. Yumurtalık kaliteli bir yumurta üretemez, üretebilse bile yumurta (ovum) yumurta yoluna (oviduct) atılamaz (IGF1-LH eksiklikleri).

İkinci sebep vitamin, mineral ve izmineral eksiklikleridir. Özellikle Karoten, Bakır, Kobalt, Mangan ve Fosfor eksikliklerinin döl verimini olumsuz yönde etkilediği bilinmektedir.

İneklerin doğumdan sonra kızgınlık göstermemesine yol açan üçüncü sebep C.L (Corpus Luteum= sarı cisim) kistidir. Sarı cisim kisti olduğunda inek kendini gebe gibi hisseder. Çünkü C.L yok olmamıştır. Gebelik hormonu (progesteron) salgılamayı sürdürmektedir. Rahmin hareketsizliği, temizlenememesi sebebiyle rahim içinde, büyük ihtimalle, irinli rahim yangısı yani pyometra şekillenmiştir.

Doğumdan sonraki günlerde kızgınlık göstermeyen ineklerde bu durum nasıl önlenir? Kuru dönem beslemesi ve kuru dönem süresi çok iyi ayarlanmalıdır. Kuru dönemin kısa olması, kuru dönemdeki besleme hataları bu konuda başlıca suçludur. Doğum sonrası günlerdeki iştahsızlık, zayıflama çok iyi izlenmeli, vücut kondisyon skoru sıkı bir şekilde takip edilmelidir. Hızla zayıflayan inekler kızgınlık göstermekten vazgeçerler.

Sıcak havalarda da ısı stresini önlemek için her türlü tedbir alınmalıdır. Duş-fan ve yemlere katılan katkı maddeleriyle ısı stresi önlenmelidir.

İyi bir döl verimi mükemmel bir sürü yönetimi ile mümkündür. Sürü yönetiminin temel kuralları olan kuru-temiz, iyi kayıt-iyi gözlem her zaman ön planda tutulmalıdır. Özellikle doğumun akabindeki ilk 2 kızgınlık takip edilerek kaydedilmelidir.

Doğumdan sonraki 25. gün not alınmalı ve mutlaka prostaglandin F2 alfa yapılmalıdır. Bu uygulama rahmin temizliği ve tekrar eski halini alması (uterus involüsyonu) için gereklidir. Doğumdan önce ve sonra bir destek programı uygulanmalı, vitamin, mineral ve izmineraller yemlere katılmalıdır. Bu günler normal yaşamın dışında, tamamen özel günlerdir ve özel muameleler, özel uygulamalar yapmak gerekir.

Yukarıdaki uygulamalar yapılmaz ise kuru dönemde hatalı besleme söz konusuysa inek kızgınlık göstermez. O zaman tedavi girişimlerinde bulunuruz. Fakat tedavi her zaman başarılı olmayabilir veya pahalıya mal olabilir.

Tedavide enerji dengesini sağlamak, daha önce yapılması gereken ama, ihmal edilen, destekleri tedavi amacıyla vermek ve hormonal müdahaleler yapmak gerekecektir. Böyle durumlarda çeşitli protokoller, örneğin ovsynch protokolü veya benzerleri uygulanabilir.

Diğer yandan sürü yönetiminin önemli bir parçası olan kızgınlık kontrolünün doğru yapılması gerektiğini de unutmamak şarttır.

Her işletme kendi kızgınlık takip sistemini oluşturmalıdır. Kızgınlık takibinin mutlaka bir sorumlusu olmalı, kızgınlık gözle veya aletlerle takip edilmelidir.

Özet olarak; ineklerin doğum sonrasında tekrar kızgınlık göstermesinin bir sistem içerisinde değerlendirilmesi gerektiği akılda tutulmalıdır.

 
Etiketler: BOĞA, İSTEMEYEN, İNEK,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
29 Nisan 2022
KUZUNUN ŞİRDENİ
287 Okunma.
25 Nisan 2022
CMT VE SHS
216 Okunma.
26 Ekim 2021
BUZAĞI İSHALLERİNDE BULGULARIN İZLENMESİ
1532 Okunma.
20 Mayıs 2021
İNEKLERDE MEME DERİSİ YANGILARI
2240 Okunma.
30 Nisan 2021
HAYVANCILIKTA MUCİZELER
2982 Okunma.
19 Nisan 2021
EMBRİYONİK KAYIPLAR
804 Okunma.
03 Mart 2021
ANTİBİYOTİK KULLANIMINDA HATALAR
13635 Okunma.
12 Şubat 2021
BUZAĞILARDA DOĞMASAL AĞIZ ANORMALLİKLERİ
916 Okunma.
05 Ocak 2021
YEMLEME YÖNETİMİ
2627 Okunma.
07 Aralık 2020
BOTULİSM
2126 Okunma.
30 Kasım 2020
ENERJİ NEREDEN GELİR?
1676 Okunma.
26 Kasım 2020
ÇEVRESEL MASTİTİS
997 Okunma.
16 Kasım 2020
İNEKLERDE MEME BAŞI SİĞİLLERİ
3762 Okunma.
30 Ekim 2020
KOYUN VE KEÇİLERDE KÖRLÜK
3872 Okunma.
20 Ekim 2020
KUM KELEBEĞİ
1999 Okunma.
31 Ağustos 2020
İNEKLERDE GÖZ KANSERİ
2113 Okunma.
04 Ağustos 2020
BESİCİLİKTE KÂRLILIK
2186 Okunma.
23 Temmuz 2020
SULUKTAKİ YOSUNLAR
2379 Okunma.
06 Temmuz 2020
NEOSPORA
1660 Okunma.
27 Mayıs 2020
İNEKLERDE ÖKSÜRÜK
14577 Okunma.
22 Mayıs 2020
EKLEM YASTIĞI
5411 Okunma.
27 Nisan 2020
ZAYIF KOYUN
5703 Okunma.
13 Nisan 2020
CİĞERİNE KAÇTI
5290 Okunma.
24 Şubat 2020
ÇİFTLİK HAYVANLARINDA İÇ PARAZİTLERLE MÜCADELE
4314 Okunma.
17 Şubat 2020
KUZULARDA BAKIR EKSİKLİĞİ
12288 Okunma.
27 Ocak 2020
İŞKEMBEDEKİ YABANCI CİSİMLER
2342 Okunma.
20 Ocak 2020
UZUN SÜRELİ ANTİBİYOTİK KULLANIMI
1097 Okunma.
23 Aralık 2019
KUZULAR ÖLMESİN
4611 Okunma.
16 Aralık 2019
TÜRKİYE’DE HAYVANCILIĞIN SON 40 YILI
897 Okunma.
18 Kasım 2019
SÜT SIĞIRCILIĞI İŞLETMELERİNDE HAYVAN REFAHI
1241 Okunma.
04 Kasım 2019
KOYUNLARDA FLUSHİNG
16075 Okunma.
31 Ekim 2019
GÜNEŞ IŞIĞINA DUYARLILIK
2315 Okunma.
22 Ekim 2019
BUZAĞILAR RİSK ALTINDA
1066 Okunma.
02 Ekim 2019
BİYOGÜVENLİK
2164 Okunma.
25 Eylül 2019
4H
1986 Okunma.
02 Eylül 2019
BOĞA SEKTÖRÜNDE YENİ GENETİK İNDEKSLER:
1332 Okunma.
19 Ağustos 2019
SARIYA BOYANMIŞ BUZAĞILAR
1460 Okunma.
05 Ağustos 2019
KOYUN-KEÇİ VEBASI
10805 Okunma.
22 Temmuz 2019
CAE
1993 Okunma.
18 Temmuz 2019
CILIZ KUZULAR
3801 Okunma.
02 Temmuz 2019
SÜT TAŞI
4789 Okunma.
25 Haziran 2019
ISLAK AĞIZLI KUZULAR
6529 Okunma.
17 Haziran 2019
BEYAZ KARACİĞER
5809 Okunma.
10 Haziran 2019
İNEKLERDE SİNİRSEL BOZUKLUKLAR
8104 Okunma.
31 Mayıs 2019
İNEKLERİN MEMELERİNDE YARA
7647 Okunma.
27 Mayıs 2019
BUZAĞILARDA GÖBEK ŞİŞLİĞİ
3295 Okunma.
23 Mayıs 2019
MASTİTİS VE İNSAN
3163 Okunma.
13 Mayıs 2019
KEÇİLERDE MASTİTİS
8643 Okunma.
29 Nisan 2019
İNEKLER ZAYIFLARSA
10402 Okunma.
22 Nisan 2019
ÜLKEMİZDEKİ ETÇİ KOYUN IRKLARI
20887 Okunma.
15 Nisan 2019
ETÇİ KOYUN IRKLARI
30979 Okunma.
08 Nisan 2019
KEÇİLER ZAYIFLIYORSA
3567 Okunma.
01 Nisan 2019
AĞIZ SÜTÜ
3112 Okunma.
18 Mart 2019
KOYUN VE KUZULARDA SİNİRSEL HASTALIKLAR
37583 Okunma.
11 Mart 2019
KOYUNLAR NEDEN DÜŞÜK YAPAR
22702 Okunma.
26 Şubat 2019
HAYVANCILIKTA PROFESYONELLİK
2085 Okunma.
21 Şubat 2019
KURALLARA UYMALIYIZ
1378 Okunma.
11 Şubat 2019
KUZULARDA TOPALLIK
8544 Okunma.
04 Şubat 2019
KOYUNLARDA TOPALLIK
30827 Okunma.
30 Ocak 2019
HAYVANLARDA TOKSOPLAZMOZ
2338 Okunma.
17 Ocak 2019
BUZAĞILARDA SU ZEHİRLENMESİ
6415 Okunma.
07 Ocak 2019
ODUN DİL, YUMRU ÇENE
18515 Okunma.
28 Aralık 2018
İneklerde Böbrek Yangısı
6692 Okunma.
Haber Yazılımı