Yazı Detayı
12 Ekim 2020 - Pazartesi 09:54 Bu yazı 84 kez okundu
 
BOĞA İSTEMEYEN İNEK
Tahir Yavuz
tahir@atafen.com.tr
 
 

İneklerin doğum yaptıktan sonra tekrar kızgınlık göstermemesi yetiştiricilerin en büyük sorunlarından biridir. Bu duruma ‘’anöstrus’’ adını veriyoruz.

Anöstrus boşta geçen gün sayısını ve buzağılama aralığını yükselten, özetle döl kaybına yol açan bir sorundur. Hatta bazı durumlarda ineğin zorunlu olarak sürüden çıkarılmasına da yol açabilir. Sonuç olarak; ineğin doğumdan sonra kızgınlık göstermemesi işletmenin zararına sebep olan kayıpların başlangıç noktalarından biridir.

Bu sorunun kökeninde sürü yönetimi ve kuru dönem hataları yer almaktadır.

İneklerin doğumu takiben kızgınlık göstermemelerine üç temel sorun neden olmaktadır. 1- Enerji noksanlığı, 2- Vitamin, mineral ve izmineral noksanlıkları, 3- Corpus Luteum (C.L = sarı cisim) kisti.

Sebepleri tek tek gözden geçirelim. Doğumu takip eden günlerde hızla zayıflayan, zayıflaması durdurulamayan inekler sahiplerine adeta ‘’benim bir yavru vermeye mecalim, dermanım, gücüm yok’’ demektedir.

Enerji noksanlığı hormonal mekanizmayı bozmuştur. Bu sebeple yumurtalıkta işe yarar bir follikül gelişemez. Follikül çapı küçük olur. Yumurtalık kaliteli bir yumurta üretemez, üretebilse bile yumurta (ovum) yumurta yoluna (oviduct) atılamaz (IGF1-LH eksiklikleri).

İkinci sebep vitamin, mineral ve izmineral eksiklikleridir. Özellikle Karoten, Bakır, Kobalt, Mangan ve Fosfor eksikliklerinin döl verimini olumsuz yönde etkilediği bilinmektedir.

İneklerin doğumdan sonra kızgınlık göstermemesine yol açan üçüncü sebep C.L (Corpus Luteum= sarı cisim) kistidir. Sarı cisim kisti olduğunda inek kendini gebe gibi hisseder. Çünkü C.L yok olmamıştır. Gebelik hormonu (progesteron) salgılamayı sürdürmektedir. Rahmin hareketsizliği, temizlenememesi sebebiyle rahim içinde, büyük ihtimalle, irinli rahim yangısı yani pyometra şekillenmiştir.

Doğumdan sonraki günlerde kızgınlık göstermeyen ineklerde bu durum nasıl önlenir? Kuru dönem beslemesi ve kuru dönem süresi çok iyi ayarlanmalıdır. Kuru dönemin kısa olması, kuru dönemdeki besleme hataları bu konuda başlıca suçludur. Doğum sonrası günlerdeki iştahsızlık, zayıflama çok iyi izlenmeli, vücut kondisyon skoru sıkı bir şekilde takip edilmelidir. Hızla zayıflayan inekler kızgınlık göstermekten vazgeçerler.

Sıcak havalarda da ısı stresini önlemek için her türlü tedbir alınmalıdır. Duş-fan ve yemlere katılan katkı maddeleriyle ısı stresi önlenmelidir.

İyi bir döl verimi mükemmel bir sürü yönetimi ile mümkündür. Sürü yönetiminin temel kuralları olan kuru-temiz, iyi kayıt-iyi gözlem her zaman ön planda tutulmalıdır. Özellikle doğumun akabindeki ilk 2 kızgınlık takip edilerek kaydedilmelidir.

Doğumdan sonraki 25. gün not alınmalı ve mutlaka prostaglandin F2 alfa yapılmalıdır. Bu uygulama rahmin temizliği ve tekrar eski halini alması (uterus involüsyonu) için gereklidir. Doğumdan önce ve sonra bir destek programı uygulanmalı, vitamin, mineral ve izmineraller yemlere katılmalıdır. Bu günler normal yaşamın dışında, tamamen özel günlerdir ve özel muameleler, özel uygulamalar yapmak gerekir.

Yukarıdaki uygulamalar yapılmaz ise kuru dönemde hatalı besleme söz konusuysa inek kızgınlık göstermez. O zaman tedavi girişimlerinde bulunuruz. Fakat tedavi her zaman başarılı olmayabilir veya pahalıya mal olabilir.

Tedavide enerji dengesini sağlamak, daha önce yapılması gereken ama, ihmal edilen, destekleri tedavi amacıyla vermek ve hormonal müdahaleler yapmak gerekecektir. Böyle durumlarda çeşitli protokoller, örneğin ovsynch protokolü veya benzerleri uygulanabilir.

Diğer yandan sürü yönetiminin önemli bir parçası olan kızgınlık kontrolünün doğru yapılması gerektiğini de unutmamak şarttır.

Her işletme kendi kızgınlık takip sistemini oluşturmalıdır. Kızgınlık takibinin mutlaka bir sorumlusu olmalı, kızgınlık gözle veya aletlerle takip edilmelidir.

Özet olarak; ineklerin doğum sonrasında tekrar kızgınlık göstermesinin bir sistem içerisinde değerlendirilmesi gerektiği akılda tutulmalıdır.

 
Etiketler: BOĞA, İSTEMEYEN, İNEK,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
20 Ekim 2020
KUM KELEBEĞİ
183 Okunma.
31 Ağustos 2020
İNEKLERDE GÖZ KANSERİ
159 Okunma.
04 Ağustos 2020
BESİCİLİKTE KÂRLILIK
230 Okunma.
23 Temmuz 2020
SULUKTAKİ YOSUNLAR
398 Okunma.
06 Temmuz 2020
NEOSPORA
218 Okunma.
27 Mayıs 2020
İNEKLERDE ÖKSÜRÜK
3306 Okunma.
22 Mayıs 2020
EKLEM YASTIĞI
602 Okunma.
27 Nisan 2020
ZAYIF KOYUN
467 Okunma.
13 Nisan 2020
CİĞERİNE KAÇTI
712 Okunma.
24 Şubat 2020
ÇİFTLİK HAYVANLARINDA İÇ PARAZİTLERLE MÜCADELE
845 Okunma.
17 Şubat 2020
KUZULARDA BAKIR EKSİKLİĞİ
2955 Okunma.
27 Ocak 2020
İŞKEMBEDEKİ YABANCI CİSİMLER
427 Okunma.
20 Ocak 2020
UZUN SÜRELİ ANTİBİYOTİK KULLANIMI
376 Okunma.
23 Aralık 2019
KUZULAR ÖLMESİN
1097 Okunma.
16 Aralık 2019
TÜRKİYE’DE HAYVANCILIĞIN SON 40 YILI
323 Okunma.
18 Kasım 2019
SÜT SIĞIRCILIĞI İŞLETMELERİNDE HAYVAN REFAHI
332 Okunma.
04 Kasım 2019
KOYUNLARDA FLUSHİNG
4202 Okunma.
31 Ekim 2019
GÜNEŞ IŞIĞINA DUYARLILIK
520 Okunma.
22 Ekim 2019
BUZAĞILAR RİSK ALTINDA
410 Okunma.
02 Ekim 2019
BİYOGÜVENLİK
489 Okunma.
25 Eylül 2019
4H
611 Okunma.
02 Eylül 2019
BOĞA SEKTÖRÜNDE YENİ GENETİK İNDEKSLER:
534 Okunma.
19 Ağustos 2019
SARIYA BOYANMIŞ BUZAĞILAR
538 Okunma.
05 Ağustos 2019
KOYUN-KEÇİ VEBASI
2494 Okunma.
22 Temmuz 2019
CAE
737 Okunma.
18 Temmuz 2019
CILIZ KUZULAR
1047 Okunma.
02 Temmuz 2019
SÜT TAŞI
1494 Okunma.
25 Haziran 2019
ISLAK AĞIZLI KUZULAR
2003 Okunma.
17 Haziran 2019
BEYAZ KARACİĞER
1683 Okunma.
10 Haziran 2019
İNEKLERDE SİNİRSEL BOZUKLUKLAR
2548 Okunma.
31 Mayıs 2019
İNEKLERİN MEMELERİNDE YARA
2419 Okunma.
27 Mayıs 2019
BUZAĞILARDA GÖBEK ŞİŞLİĞİ
518 Okunma.
23 Mayıs 2019
MASTİTİS VE İNSAN
1226 Okunma.
13 Mayıs 2019
KEÇİLERDE MASTİTİS
3112 Okunma.
29 Nisan 2019
İNEKLER ZAYIFLARSA
2703 Okunma.
22 Nisan 2019
ÜLKEMİZDEKİ ETÇİ KOYUN IRKLARI
8563 Okunma.
15 Nisan 2019
ETÇİ KOYUN IRKLARI
18949 Okunma.
08 Nisan 2019
KEÇİLER ZAYIFLIYORSA
868 Okunma.
01 Nisan 2019
AĞIZ SÜTÜ
760 Okunma.
18 Mart 2019
KOYUN VE KUZULARDA SİNİRSEL HASTALIKLAR
4979 Okunma.
11 Mart 2019
KOYUNLAR NEDEN DÜŞÜK YAPAR
2745 Okunma.
26 Şubat 2019
HAYVANCILIKTA PROFESYONELLİK
887 Okunma.
21 Şubat 2019
KURALLARA UYMALIYIZ
620 Okunma.
11 Şubat 2019
KUZULARDA TOPALLIK
2095 Okunma.
04 Şubat 2019
KOYUNLARDA TOPALLIK
6786 Okunma.
30 Ocak 2019
HAYVANLARDA TOKSOPLAZMOZ
1245 Okunma.
17 Ocak 2019
BUZAĞILARDA SU ZEHİRLENMESİ
1460 Okunma.
07 Ocak 2019
ODUN DİL, YUMRU ÇENE
7543 Okunma.
28 Aralık 2018
İneklerde Böbrek Yangısı
2255 Okunma.
Haber Yazılımı