Yazı Detayı
26 Ekim 2021 - Salı 14:54 Bu yazı 590 kez okundu
 
BUZAĞI İSHALLERİNDE BULGULARIN İZLENMESİ
Tahir Yavuz
tahir@atafen.com.tr
 
 

Buzağı ishalleri çiftliklerde gerçekten büyük sorun. Erken müdahale, klinik bulguların iyi takibi ve değerlendirilmesi buzağı kayıplarını önleme yönünde bize başarı getirebilir.

Buzağıların ishal olmaması için koruyucu hekimlik önlemlerinin eksiksiz olarak alınmış olması şarttır. Ağız sütünün tam olarak, en kısa sürede içirilmesi, göbek dezenfeksiyonu, buzağının annesinden ayrılarak temiz, kuru ve rahat bir ortama alınması, derhal antiserum uygulanması başlıca koruyucu önlemlerdir.

Ancak; ishal görüldükten sonra belirtilerin takip edilmesi konusunda da bilinçli olmak gerekir. Bu bakımdan ishalin görüldüğü günler, dışkının kıvamı, rengi ve kokusu hakkında bilgi sahibi olmanın önemli ölçüde yararı vardır.

Buzağı ishallerine sebep olan 6 önemli etken vardır. Bunların ikisi, E. Coli ve salmonella gibi bakteriler, ikisi kriptosporidyum ve Eimeria gibi protozoalar, ikisi ise rotavirüs ve koronovirüs gib viral etkenlerdir.

Çiftliklerde nadiren de olsa sorun olarak karşımıza BVDV (Bovine Viral Diyare Virüsü) ve mantarlar tarafından oluşturulan ishaller de görülür. Özellikle persistent (inatçı) BVD vakaları bazen işletmelerin başına dert olmaktadır.

Buzağılarda abomasum (şırdan veya şirden) paraziti olarak bilinen ostertagia’lar akılda tutulmalıdır. Ancak; yukarıda sayılan 6 önemli etken asıl ve çokça görülen sebeplerdir.

E.coli (ETEC, K99) buzağılarda ilk günlerde özellikle 0-5’inci günler arasında ishale sebep olur. İshal sarı-beyaz renkte kendini gösterir. Rotavirüs ishalleri 4.-14. günler arasında sulu, kahverengi-açık yeşil ishal şeklinde ortaya çıkar. E.coli ishallerinde dışkı çok sulu değildir. Ama kendiliğinden sızan, cıvık, kuyruk ve kalçalara bulaşan şekilde göze çarpar.

Yeni doğanlarda Clostridium perfringens Tip C 7. ve 28. günler arasında, çoğunlukla ikinci hafta içerisinde ishale yol açsa da, çoğunlukla belirti göstermeden ani ölümle sonuçlanır. Eğer belirti görülürse dışkı kanlıdır.

Kripto ishalleri 7. ve 21. günler arasında çokça görülür. Dışkının rengi genellikle gridir. Ancak; kahverengiden açık yeşile kadar renkte, hatta bazen kanlı ve bağırsak sıyrıntılı şekilde de dışkı görebiliriz.

Koksidiyozda, yani Eimeriaların yol açtığı ishallerde kanlı ya da koyu renkli dışkı söz konusudur. Genellikle 7. günden sonra görülür.

Salmonella ishallerinde dışkı çok suludur. Adeta fışkırır. Kötü kokuludur. Açık sarıdan beyaza kayan bir renktedir. Salmonella ishalleri 2. ve 3. haftada çokça ortaya çıkar.

Tüm bu dışkı rengi ve günler genel bilgidir. Çünkü ishallerin birden fazla etken tarafından oluşturulmuş olma ihtimali gayet yüksektir. Viral etkenler çoğunlukla E.coli, bazen de kriptosporidyum etkenleriyle birlikte olabilir. E.coli zaten her zaman, her yerdedir. O yüzden yukarıda sayılan dışkı rengi ve günler değişebilir. Viral etkenler tek başına olsalar öldürücü nitelik kazanmazlar. E.coli viral etkenlerin yardımcısıdır ve durumu öldürücü hale getirir.

Tüm bu bilgiler ışığında koruyucu önlemlerin ne kadar önemli olduğunu, ishalle uğraşmaktansa, buzağıların ishal olmalarını önlemek gerektiğini kolayca anlayabiliriz.

İshal görüldüğünde gri renk özellikle asidozu vurgular. Vücut sodyum bikarbonat kaybettiğinde dışkının rengi gri olur. Bu durum bize buzağının alkali rezervini yitirdiğini gösterir. Zaten buzağının ölümüne asidoz, yani alkali rezervin kaybı (asidemi), su kaybı (dehidrasyon) ve enerji kaybı (hipoglisemi) yol açmaktadır. Bu üç önemli kaybı bilirsek, kayıpların geri verilmesi suretiyle, ishali erkenden atlatabiliriz.

Madem ki ishalin bu üç kayıpla buzağıların ölümüne yol açtığını biliyoruz, buzağılara enerji, yemek sodası (sodyum bikarbonat) ve sofra tuzu vermek “ilk yardım”dır. İlk olarak 2 litre suyun içine 2 çorba kaşığı bal veya glikoz, yoksa şeker katalım, 1 çorba kaşığı tuz, 1 çorba kaşığı yemek sodası katarak karıştıralım ve içirelim. Erken ve doğru bir şekilde ilk müdahaleyi yapmış oluruz. Bu karışımı sabırla buzağıya tekrar tekrar içirebiliriz. Bittikçe tekrar hazırlayalım. Sadece antibiyotik kullanmakla ya da etkenle mücadele etmek suretiyle ishal tedavisi yeterli olmaz. Kayıpları yerine koymak gerekir. Piyasada satılan, içinde enerji ve mineral tuzları bulunduran solüsyon ya da tozları da kullanabiliriz.

Metabolik asidozun başlıca ölüm sebebi olduğunu unutmayalım. Gözleri içine çökmüş, derisinin elastikiyeti kaybolmuş buzağıların tedavisi zorlaşır.

Bu arada sıklıkla buzağının ateşini almak ve durumu kontrol altında tutmak gerekir. Vücut ısısı 38 derecenin altına düşen buzağılarda yani hipotermi’ye girmiş olanlarda tedavi şansı düşüktür. O yüzden sıcak bir ortamda bulundurulmaları önem taşır. Ağızdan sıvı vermek mümkün olmuyorsa, özofagus beslemesi yani yemek borusundan sonda sokularak sıvı verilmesi şarttır. Vücut suyunun 10’u kaybolmuş olan, gözleri içine çökmüş, derisi çadır yapıldığında olduğu gibi kalan, yatar pozisyondaki buzağıların damardan serum verilmek suretiyle düzelmeleri de tehlikeye girmiştir. Belirtileri gözleyerek erken müdahale yapmak buzağının kaybını önleyecektir.

 
Etiketler: , BUZAĞI, İSHALLERİNDE, BULGULARIN, İZLENMESİ,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
20 Mayıs 2021
İNEKLERDE MEME DERİSİ YANGILARI
1904 Okunma.
30 Nisan 2021
HAYVANCILIKTA MUCİZELER
2772 Okunma.
19 Nisan 2021
EMBRİYONİK KAYIPLAR
577 Okunma.
03 Mart 2021
ANTİBİYOTİK KULLANIMINDA HATALAR
13058 Okunma.
12 Şubat 2021
BUZAĞILARDA DOĞMASAL AĞIZ ANORMALLİKLERİ
723 Okunma.
05 Ocak 2021
YEMLEME YÖNETİMİ
2288 Okunma.
07 Aralık 2020
BOTULİSM
1799 Okunma.
30 Kasım 2020
ENERJİ NEREDEN GELİR?
1471 Okunma.
26 Kasım 2020
ÇEVRESEL MASTİTİS
827 Okunma.
16 Kasım 2020
İNEKLERDE MEME BAŞI SİĞİLLERİ
2365 Okunma.
30 Ekim 2020
KOYUN VE KEÇİLERDE KÖRLÜK
2894 Okunma.
20 Ekim 2020
KUM KELEBEĞİ
1597 Okunma.
12 Ekim 2020
BOĞA İSTEMEYEN İNEK
1472 Okunma.
31 Ağustos 2020
İNEKLERDE GÖZ KANSERİ
1794 Okunma.
04 Ağustos 2020
BESİCİLİKTE KÂRLILIK
1882 Okunma.
23 Temmuz 2020
SULUKTAKİ YOSUNLAR
1992 Okunma.
06 Temmuz 2020
NEOSPORA
1422 Okunma.
27 Mayıs 2020
İNEKLERDE ÖKSÜRÜK
12358 Okunma.
22 Mayıs 2020
EKLEM YASTIĞI
4324 Okunma.
27 Nisan 2020
ZAYIF KOYUN
4218 Okunma.
13 Nisan 2020
CİĞERİNE KAÇTI
4094 Okunma.
24 Şubat 2020
ÇİFTLİK HAYVANLARINDA İÇ PARAZİTLERLE MÜCADELE
3296 Okunma.
17 Şubat 2020
KUZULARDA BAKIR EKSİKLİĞİ
10694 Okunma.
27 Ocak 2020
İŞKEMBEDEKİ YABANCI CİSİMLER
1726 Okunma.
20 Ocak 2020
UZUN SÜRELİ ANTİBİYOTİK KULLANIMI
977 Okunma.
23 Aralık 2019
KUZULAR ÖLMESİN
3657 Okunma.
16 Aralık 2019
TÜRKİYE’DE HAYVANCILIĞIN SON 40 YILI
786 Okunma.
18 Kasım 2019
SÜT SIĞIRCILIĞI İŞLETMELERİNDE HAYVAN REFAHI
956 Okunma.
04 Kasım 2019
KOYUNLARDA FLUSHİNG
14643 Okunma.
31 Ekim 2019
GÜNEŞ IŞIĞINA DUYARLILIK
1858 Okunma.
22 Ekim 2019
BUZAĞILAR RİSK ALTINDA
935 Okunma.
02 Ekim 2019
BİYOGÜVENLİK
1997 Okunma.
25 Eylül 2019
4H
1770 Okunma.
02 Eylül 2019
BOĞA SEKTÖRÜNDE YENİ GENETİK İNDEKSLER:
1200 Okunma.
19 Ağustos 2019
SARIYA BOYANMIŞ BUZAĞILAR
1275 Okunma.
05 Ağustos 2019
KOYUN-KEÇİ VEBASI
9612 Okunma.
22 Temmuz 2019
CAE
1819 Okunma.
18 Temmuz 2019
CILIZ KUZULAR
3421 Okunma.
02 Temmuz 2019
SÜT TAŞI
4236 Okunma.
25 Haziran 2019
ISLAK AĞIZLI KUZULAR
5301 Okunma.
17 Haziran 2019
BEYAZ KARACİĞER
4509 Okunma.
10 Haziran 2019
İNEKLERDE SİNİRSEL BOZUKLUKLAR
7086 Okunma.
31 Mayıs 2019
İNEKLERİN MEMELERİNDE YARA
6587 Okunma.
27 Mayıs 2019
BUZAĞILARDA GÖBEK ŞİŞLİĞİ
2560 Okunma.
23 Mayıs 2019
MASTİTİS VE İNSAN
2934 Okunma.
13 Mayıs 2019
KEÇİLERDE MASTİTİS
7682 Okunma.
29 Nisan 2019
İNEKLER ZAYIFLARSA
8980 Okunma.
22 Nisan 2019
ÜLKEMİZDEKİ ETÇİ KOYUN IRKLARI
17166 Okunma.
15 Nisan 2019
ETÇİ KOYUN IRKLARI
29673 Okunma.
08 Nisan 2019
KEÇİLER ZAYIFLIYORSA
2811 Okunma.
01 Nisan 2019
AĞIZ SÜTÜ
2516 Okunma.
18 Mart 2019
KOYUN VE KUZULARDA SİNİRSEL HASTALIKLAR
29942 Okunma.
11 Mart 2019
KOYUNLAR NEDEN DÜŞÜK YAPAR
18626 Okunma.
26 Şubat 2019
HAYVANCILIKTA PROFESYONELLİK
1954 Okunma.
21 Şubat 2019
KURALLARA UYMALIYIZ
1235 Okunma.
11 Şubat 2019
KUZULARDA TOPALLIK
6817 Okunma.
04 Şubat 2019
KOYUNLARDA TOPALLIK
26917 Okunma.
30 Ocak 2019
HAYVANLARDA TOKSOPLAZMOZ
2133 Okunma.
17 Ocak 2019
BUZAĞILARDA SU ZEHİRLENMESİ
4360 Okunma.
07 Ocak 2019
ODUN DİL, YUMRU ÇENE
15194 Okunma.
28 Aralık 2018
İneklerde Böbrek Yangısı
6227 Okunma.
Haber Yazılımı