Yazı Detayı
19 Nisan 2021 - Pazartesi 16:30 Bu yazı 804 kez okundu
 
EMBRİYONİK KAYIPLAR
Tahir Yavuz
tahir@atafen.com.tr
 
 

Sütçü ineklerde embriyo dönemindeki ölümler büyük ekonomik kayıplara yol açmaktadır. Sürü sahiplerinin ‘’döndü’’ dedikleri olayın arkasında çoğunlukla embriyonik ölümler vardır.

Embriyonik ölümleri bilim insanları 2’ye ayırıyorlar. Erken embriyonik ölümler, geç embriyonik ölümler. Embriyonik ölümlerin çoğunluğu erken embriyonik safhada olup, tohumlamadan sonraki 16. günde (15-17) meydana geliyor. 27. gün dahil erken embriyonik ölüm, 28-42. günler arasındaki kayıplara ise geç embriyonik ölüm adını veriyorlar.

Embriyonik ölümlerin 3 ana sebebi var. Kalitesiz yumurta (oosit), kalitesiz (yaşam gücü zayıf) embriyo ve yetersiz, uygun olmayan rahim (uterus) ortamı. Yumurtanın zayıf, cılız olması embriyonun hiç oluşmaması veya oluşursa bile yaşam gücü zayıf bir embriyo olması sonucunu doğuruyor. Uterus ortamı kötüyse ya da oluşan embriyonun yaşam gücü zayıfsa rahim ile embriyonun ilişki kuramaması sonucunda embriyo rahime yapışamıyor, bu safhada embriyo kayıpları yaşanıyor. Bu sebeple işletme sahipleri ‘’dönek inek’’ ile karşı karşıya kalıyorlar. Böyle bir durum döl kayıpları ve dolayısıyla işletmenin zararı ile sonuçlanıyor.

Yukarıda 3 ana sebep saydık, ama bu sebeplerin arkasında neler var? Sebepleri 2 bölümde inceleyebiliriz. Genetik sebepler ve genetik olmayan sebepler.

Genetik sebepler kromozomlara ve bunlarla ilgili resesif (çekinik) genlere bağlı bozukluklardır. İki çekinik gen bir araya geldiğinde ortaya çıkan bu tip bozukluklar çoğunlukla akrabalı yetiştirmenin (kan yakınlığının) sonucudur. Genetik olmayan, çevresel faktörleri de ikiye ayırarak inceleyebiliriz. Sağlık ve besleme.

Sağlık konusunda akla gelenlerin başında ineğin doğum sonrası metabolik durumu ve rahimdeki yangılar vardır. Tabii ki; doğum sonrası yaşanan sağlık sorunlarında besleme koşulları da büyük önem taşır. Rahim ile ilgili sorunlarda Corynebacterium pyogenes, Campylobacter fetus (Vibriosis), IBR-IPV, BVD gibi enfeksiyonları sıralayabiliriz.

Besleme ile ilgili, sorunlarda, vitamin, mineral, aminoasit, enerji eksiklikleri, protein fazlalığı, yemlerin ve otların içerisinde bulunan zararlı maddeler akla gelebilir.

Sağlıkla ilgili sebepler içerisinde ineğin tohumlama yapıldığı günlerde hasta olmasının olumsuz etkisini de göz önünde bulundurmak gerekir. Örneğin; mastitis veya subklinik (gizli) mastitis.

Sorunun temeline inersek genetik sebepler dışındaki embriyonik ölümlere yol açan etkenlerin toksik (zehirleyici) yönlerinin olumsuz etkilerini görürüz. Toksik etkiler, yemlerden, ısı stresinden, mikroplardan ve metabolik hastalıklardan dolayı ortaya çıkar. Bu zehirleyici etkilerden dolayı yumurta kalitesi, embriyo kalitesi zayıflar ya da rahim ortamı bozulur. Örneğin; küflü yemler, o günlerde verilen pamuk çekirdeği (çiğit) ya da meradaki fitoöstrojenik bitkiler (çayır üçgülü, yeraltı üçgülü) olumsuz etki yapabilir.

Mikroorganizmaların oluşturduğu yangısal reaksiyonlar LPS (Lipopolisakkarit=endotoksin) ortaya çıkmasına yol açabilir. Metabolik durumlar arasında enerji yetmezliğinden dolayı oluşan BHB (Beta Hidroksi Bütirat) ve protein fazlalığı sebebiyle oluşan aşırı üre birikimi akılda tutulmalıdır.

Keton cisimcikleri (BHB, aseton) bilim insanları tarafından ‘’metabolik zehir’’ olarak tanımlanmaktadır. Konunun arkasında ise kuru dönem ve geçiş dönemindeki hatalar vardır. Protein fazlalığı ise rahim içerisinde üre birikimi ve pH düşmesiyle birlikte, rahim ortamının bozulmasına yol açar. Uterus (rahim) bir yavru kabul edebilecek halde değildir ve embriyo rahime ulaşsa bile, yerleşemeyerek ölür.

Koruyucu Hekimlik:

Genetik sebeplerin önüne geçmek için kan yakınlığını (akrabalı yetiştirmeyi) önlemek şarttır. Yani sürünün içinden çıkmış bir boğanın sürüde kullanılmaması gerekir. Boğa atlatma (doğal tohumlama) yukarıda adı sayılan mikroorganizmaların bulaşmasına da yol açacağından, sığır yetiştiriciliğinde suni tohumlamanın tercih edilmesi önerilir.

Hayvanların her türlü stresten, yer değiştirme, nakliye ve ısı stresinden uzak tutulmaları gerekir.

Yapılan bilimsel çalışmalar göstermiş ki; erken embriyonik ölümler yaz aylarında, kış aylarına oranla 2,7 kat daha fazla oluyor. Isı stresi embriyonun rahim ile tanışma proteini olan interferon TAU üretiminde ve progesteron konsantrasyonunda azalmalara yol açıyor.

Gebeliğin son döneminde, doğum esnasında ve doğumdan sonraki günlerde ineklere bilinçli destekler verilmesi embriyonik kayıpları önleyecektir. İneklerin doğumdan önceki günlerde aşırı şişman olmaları, doğumdan sonra ise hızlı zayıflamaları önlenmelidir. Doğum sonrası iştahsızlığın önüne geçilmeli, ineklerin yeterince kuru madde tüketmeleri için gerekenler yapılmalıdır. Mikrominerallerin (izmineraller, izelementler) eksikliğine meydan verilmemelidir. Yapılan bilimsel araştırmalara göre esansiyel aminoasitlerin stres giderici ve döl verimini olumlu yönde etkileyen özelliklerinden yararlanmak lazım. Eksojen (esansiyel) aminoasitler arasından arjinin ve methionine’nin yemlerle birlikte verilerek ineklerin desteklenmesinde büyük yararlar var.

Eğer ineklere pamuk çekirdeği (çiğit) veriliyorsa, kısıtlı tutulmalı, hatta lohusalık döneminde pamuk küspesi yerine soya küspesi verilmesi tercih edilmelidir. BVD-IBR aşıları zamanında ve eksiksiz olarak yapılmalı, sürü yönetiminin temel ilkeleri olan ‘’Kuru ve Temiz’’ konusunda dikkatli olunmalıdır.

 
Etiketler: EMBRİYONİK, KAYIPLAR,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
29 Nisan 2022
KUZUNUN ŞİRDENİ
287 Okunma.
25 Nisan 2022
CMT VE SHS
216 Okunma.
26 Ekim 2021
BUZAĞI İSHALLERİNDE BULGULARIN İZLENMESİ
1532 Okunma.
20 Mayıs 2021
İNEKLERDE MEME DERİSİ YANGILARI
2240 Okunma.
30 Nisan 2021
HAYVANCILIKTA MUCİZELER
2982 Okunma.
03 Mart 2021
ANTİBİYOTİK KULLANIMINDA HATALAR
13635 Okunma.
12 Şubat 2021
BUZAĞILARDA DOĞMASAL AĞIZ ANORMALLİKLERİ
916 Okunma.
05 Ocak 2021
YEMLEME YÖNETİMİ
2627 Okunma.
07 Aralık 2020
BOTULİSM
2126 Okunma.
30 Kasım 2020
ENERJİ NEREDEN GELİR?
1676 Okunma.
26 Kasım 2020
ÇEVRESEL MASTİTİS
997 Okunma.
16 Kasım 2020
İNEKLERDE MEME BAŞI SİĞİLLERİ
3762 Okunma.
30 Ekim 2020
KOYUN VE KEÇİLERDE KÖRLÜK
3872 Okunma.
20 Ekim 2020
KUM KELEBEĞİ
1999 Okunma.
12 Ekim 2020
BOĞA İSTEMEYEN İNEK
1821 Okunma.
31 Ağustos 2020
İNEKLERDE GÖZ KANSERİ
2113 Okunma.
04 Ağustos 2020
BESİCİLİKTE KÂRLILIK
2186 Okunma.
23 Temmuz 2020
SULUKTAKİ YOSUNLAR
2379 Okunma.
06 Temmuz 2020
NEOSPORA
1660 Okunma.
27 Mayıs 2020
İNEKLERDE ÖKSÜRÜK
14577 Okunma.
22 Mayıs 2020
EKLEM YASTIĞI
5411 Okunma.
27 Nisan 2020
ZAYIF KOYUN
5703 Okunma.
13 Nisan 2020
CİĞERİNE KAÇTI
5290 Okunma.
24 Şubat 2020
ÇİFTLİK HAYVANLARINDA İÇ PARAZİTLERLE MÜCADELE
4314 Okunma.
17 Şubat 2020
KUZULARDA BAKIR EKSİKLİĞİ
12288 Okunma.
27 Ocak 2020
İŞKEMBEDEKİ YABANCI CİSİMLER
2342 Okunma.
20 Ocak 2020
UZUN SÜRELİ ANTİBİYOTİK KULLANIMI
1097 Okunma.
23 Aralık 2019
KUZULAR ÖLMESİN
4611 Okunma.
16 Aralık 2019
TÜRKİYE’DE HAYVANCILIĞIN SON 40 YILI
897 Okunma.
18 Kasım 2019
SÜT SIĞIRCILIĞI İŞLETMELERİNDE HAYVAN REFAHI
1241 Okunma.
04 Kasım 2019
KOYUNLARDA FLUSHİNG
16075 Okunma.
31 Ekim 2019
GÜNEŞ IŞIĞINA DUYARLILIK
2315 Okunma.
22 Ekim 2019
BUZAĞILAR RİSK ALTINDA
1066 Okunma.
02 Ekim 2019
BİYOGÜVENLİK
2164 Okunma.
25 Eylül 2019
4H
1986 Okunma.
02 Eylül 2019
BOĞA SEKTÖRÜNDE YENİ GENETİK İNDEKSLER:
1332 Okunma.
19 Ağustos 2019
SARIYA BOYANMIŞ BUZAĞILAR
1460 Okunma.
05 Ağustos 2019
KOYUN-KEÇİ VEBASI
10805 Okunma.
22 Temmuz 2019
CAE
1993 Okunma.
18 Temmuz 2019
CILIZ KUZULAR
3801 Okunma.
02 Temmuz 2019
SÜT TAŞI
4789 Okunma.
25 Haziran 2019
ISLAK AĞIZLI KUZULAR
6529 Okunma.
17 Haziran 2019
BEYAZ KARACİĞER
5809 Okunma.
10 Haziran 2019
İNEKLERDE SİNİRSEL BOZUKLUKLAR
8104 Okunma.
31 Mayıs 2019
İNEKLERİN MEMELERİNDE YARA
7647 Okunma.
27 Mayıs 2019
BUZAĞILARDA GÖBEK ŞİŞLİĞİ
3295 Okunma.
23 Mayıs 2019
MASTİTİS VE İNSAN
3163 Okunma.
13 Mayıs 2019
KEÇİLERDE MASTİTİS
8643 Okunma.
29 Nisan 2019
İNEKLER ZAYIFLARSA
10402 Okunma.
22 Nisan 2019
ÜLKEMİZDEKİ ETÇİ KOYUN IRKLARI
20887 Okunma.
15 Nisan 2019
ETÇİ KOYUN IRKLARI
30979 Okunma.
08 Nisan 2019
KEÇİLER ZAYIFLIYORSA
3567 Okunma.
01 Nisan 2019
AĞIZ SÜTÜ
3112 Okunma.
18 Mart 2019
KOYUN VE KUZULARDA SİNİRSEL HASTALIKLAR
37583 Okunma.
11 Mart 2019
KOYUNLAR NEDEN DÜŞÜK YAPAR
22702 Okunma.
26 Şubat 2019
HAYVANCILIKTA PROFESYONELLİK
2085 Okunma.
21 Şubat 2019
KURALLARA UYMALIYIZ
1378 Okunma.
11 Şubat 2019
KUZULARDA TOPALLIK
8544 Okunma.
04 Şubat 2019
KOYUNLARDA TOPALLIK
30827 Okunma.
30 Ocak 2019
HAYVANLARDA TOKSOPLAZMOZ
2338 Okunma.
17 Ocak 2019
BUZAĞILARDA SU ZEHİRLENMESİ
6415 Okunma.
07 Ocak 2019
ODUN DİL, YUMRU ÇENE
18515 Okunma.
28 Aralık 2018
İneklerde Böbrek Yangısı
6692 Okunma.
Haber Yazılımı