Yazı Detayı
31 Ekim 2019 - Perşembe 09:34 Bu yazı 513 kez okundu
 
GÜNEŞ IŞIĞINA DUYARLILIK
Tahir Yavuz
tahir@atafen.com.tr
 
 

Çiftlik hayvanlarında, sığır, koyun, keçi ve atlarda deriyi güneş ışınlarına karşı duyarlı hale getiren etmenlerin etkisiyle deride oluşan sorunlara ‘’fotosensitizasyon’’ adı verilir.

Deriyi güneşin ultraviyole (UV) ışınlarına duyarlı hale getiren etmenler 2 başlık altında incelenebilir. Birincisi fotodinamik bileşenler, ikincisi karaciğer yıkımlanması.

Fotodinamik, yani deride güneş ışınlarına karşı aşırı duyarlılığa sebep olan, bileşenler hiperisin, fagopirin ve furanokumarin’dir. Bu bileşenleri içeren bitkiler hayvanlar tarafından yenilirse, otladıkları çayır, meralarda bu otlardan bazıları varsa fotosensitizasyon şekillenir. En önemli belirtiler gözde, yüzde, burunda, memede ortaya çıkar. Derinin beyaz tüylü veya tüysüz bölgeleri daha çabuk etkilenir.

Gözde kızarma, bulutlanma, deride kızarıklık, soyulma, ülserleşme ve yaralar oluşur. Ayaklarda, deri ile tırnak dokusunun birleştiği bölgede yangı oluşursa topallık da bu belirtilere eşlik eder.

Fotosensitizasyona sebep olan diğer yapıcı etken karaciğer yıkımlanması sonucunda ortaya çıkar. Karaciğeri yıkımlayan otlar ve aşırı miktarda Karaciğer Kelebeği dolaylı olarak güneş ışığına duyarlılık meydana getirir.

Fotosensitizasyon güneşte uzun süre kalmaya bağlı olarak ortaya çıkan güneş yanığı değildir. Güneş yanığı ile bu sorunun ilgisi yoktur. Fotosensitizasyonda hayvanın uzun süre güneşte kalması gerekmez. Duyarlılık yaratan etmenler mevcutsa problem derhal ortaya çıkar. Hayvanlarda huzursuzluk, kuyruk şaklatma uzaktan görülerek şüphe uyandıracak ilk belirtilerdir.

Karaciğer yıkımlanmasına bağlı olarak gelişen duyarlılıkta ayrıca sarılık (ikterus) görülebilir.

Koyunlarda Fotosensitizasyon yüz egzaması şeklinde görülür. Böyle durumlarda koyunların başı şişer. Yüzde, kulaklarda kızarıklık, ödem oluşur. Kulaklar ödemle birlikte ağırlaşıp, aşağıya doğru sarkar.

Fotosensitizasyona sebep olabilecek otları sayarsak; tarak yoncası, demir dikeni, sarı kantaron, ağaç minesi, çayır minesi, akrep otu, kırkbatıran, turnagagası, kuzukulağı, süpürge otu, düğün çiçeği, tarla akçiçeği, yabani hardal, dantel çiçeği, maydanoz, karabuğday gibi bitkiler akla gelir.

Ayrıca yaprak biti bulaşmış otların yenmesi, uğur böceği (Lady birds = gelin böceği, yedi noktalı gelin böceği) larvalarının bulaştığı otların hayvanlar tarafından tüketilmesi, Pithomyces chartarum adı verilen mantar ile enfekte olmuş süt otunun (Ryegrass) hayvanlar tarafından yenmesi fotosensitizasyona yol açar. Küflü saman, küflü otlar fotosensitizasyon yönünden risklidir.

Fotosensitizasyon çoğunlukla klinik belirtiler ile teşhis edilir. Koyunların Dermatophilosis (dermo) hastalığı ile, koyunlardaki Ektima ile, Mavi Dil ve Şap hastalığıyla, koyun çiçeğiyle karıştırılabilir. Diğer belirtiler göz önüne alındığında fotosensitizasyon ile bu hastalıklar arasında ayırıcı tanıya gidilir.

Kesin teşhis laboratuvar tetkikleriyle olur. Enzim taramaları ve porfirin seviyesinin belirlenmesi ile klinik teşhis doğrulanabilir.

Tedavi:

Tedavide yapılması gereken ilk iş hayvanların güneşten uzaklaştırılmasıdır.

Hastalık ağrılıdır. Dolayısıyla tedavide ağrı kesiciler ve yangı gidericiler kullanılır. Kortizon içeren ilaçlar kullanılabilir. Yaralara bilinen ‘’Yara tedavisi’’ uygulanır.

En önemli konu ‘’koruma’ ’dır.

Yukarıda adı geçen fotodinamik maddeleri içeren otlardan ve diğer etmenlerden, küflü saman ve yoncadan uzak durulması şarttır. Yemlere çinko katılmasının hastalığın şiddetinin ve sıklığın azaltılması bakımından yararlı olduğu bildirilmektedir.

Karaciğer kelebekleri yönünden sistemli bir biçimde mücadele yapılması gerekir.

 
Etiketler: GÜNEŞ, IŞIĞINA, DUYARLILIK,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
20 Ekim 2020
KUM KELEBEĞİ
172 Okunma.
12 Ekim 2020
BOĞA İSTEMEYEN İNEK
74 Okunma.
31 Ağustos 2020
İNEKLERDE GÖZ KANSERİ
145 Okunma.
04 Ağustos 2020
BESİCİLİKTE KÂRLILIK
225 Okunma.
23 Temmuz 2020
SULUKTAKİ YOSUNLAR
387 Okunma.
06 Temmuz 2020
NEOSPORA
212 Okunma.
27 Mayıs 2020
İNEKLERDE ÖKSÜRÜK
3181 Okunma.
22 Mayıs 2020
EKLEM YASTIĞI
582 Okunma.
27 Nisan 2020
ZAYIF KOYUN
438 Okunma.
13 Nisan 2020
CİĞERİNE KAÇTI
587 Okunma.
24 Şubat 2020
ÇİFTLİK HAYVANLARINDA İÇ PARAZİTLERLE MÜCADELE
834 Okunma.
17 Şubat 2020
KUZULARDA BAKIR EKSİKLİĞİ
2849 Okunma.
27 Ocak 2020
İŞKEMBEDEKİ YABANCI CİSİMLER
421 Okunma.
20 Ocak 2020
UZUN SÜRELİ ANTİBİYOTİK KULLANIMI
369 Okunma.
23 Aralık 2019
KUZULAR ÖLMESİN
1087 Okunma.
16 Aralık 2019
TÜRKİYE’DE HAYVANCILIĞIN SON 40 YILI
319 Okunma.
18 Kasım 2019
SÜT SIĞIRCILIĞI İŞLETMELERİNDE HAYVAN REFAHI
329 Okunma.
04 Kasım 2019
KOYUNLARDA FLUSHİNG
4036 Okunma.
22 Ekim 2019
BUZAĞILAR RİSK ALTINDA
409 Okunma.
02 Ekim 2019
BİYOGÜVENLİK
481 Okunma.
25 Eylül 2019
4H
606 Okunma.
02 Eylül 2019
BOĞA SEKTÖRÜNDE YENİ GENETİK İNDEKSLER:
530 Okunma.
19 Ağustos 2019
SARIYA BOYANMIŞ BUZAĞILAR
532 Okunma.
05 Ağustos 2019
KOYUN-KEÇİ VEBASI
1835 Okunma.
22 Temmuz 2019
CAE
733 Okunma.
18 Temmuz 2019
CILIZ KUZULAR
1030 Okunma.
02 Temmuz 2019
SÜT TAŞI
1483 Okunma.
25 Haziran 2019
ISLAK AĞIZLI KUZULAR
1963 Okunma.
17 Haziran 2019
BEYAZ KARACİĞER
1666 Okunma.
10 Haziran 2019
İNEKLERDE SİNİRSEL BOZUKLUKLAR
2538 Okunma.
31 Mayıs 2019
İNEKLERİN MEMELERİNDE YARA
2396 Okunma.
27 Mayıs 2019
BUZAĞILARDA GÖBEK ŞİŞLİĞİ
513 Okunma.
23 Mayıs 2019
MASTİTİS VE İNSAN
1206 Okunma.
13 Mayıs 2019
KEÇİLERDE MASTİTİS
3084 Okunma.
29 Nisan 2019
İNEKLER ZAYIFLARSA
2646 Okunma.
22 Nisan 2019
ÜLKEMİZDEKİ ETÇİ KOYUN IRKLARI
8487 Okunma.
15 Nisan 2019
ETÇİ KOYUN IRKLARI
18800 Okunma.
08 Nisan 2019
KEÇİLER ZAYIFLIYORSA
856 Okunma.
01 Nisan 2019
AĞIZ SÜTÜ
753 Okunma.
18 Mart 2019
KOYUN VE KUZULARDA SİNİRSEL HASTALIKLAR
4916 Okunma.
11 Mart 2019
KOYUNLAR NEDEN DÜŞÜK YAPAR
2673 Okunma.
26 Şubat 2019
HAYVANCILIKTA PROFESYONELLİK
884 Okunma.
21 Şubat 2019
KURALLARA UYMALIYIZ
616 Okunma.
11 Şubat 2019
KUZULARDA TOPALLIK
2071 Okunma.
04 Şubat 2019
KOYUNLARDA TOPALLIK
6691 Okunma.
30 Ocak 2019
HAYVANLARDA TOKSOPLAZMOZ
1243 Okunma.
17 Ocak 2019
BUZAĞILARDA SU ZEHİRLENMESİ
1446 Okunma.
07 Ocak 2019
ODUN DİL, YUMRU ÇENE
7505 Okunma.
28 Aralık 2018
İneklerde Böbrek Yangısı
2236 Okunma.
Haber Yazılımı