Yazı Detayı
27 Mayıs 2020 - Çarşamba 12:18 Bu yazı 3323 kez okundu
 
İNEKLERDE ÖKSÜRÜK
Tahir Yavuz
tahir@atafen.com.tr
 
 

İnekler öksürürse nerelere bakalım? İnekler neden öksürür?

Buzağıların, besi danalarının çokça bilinen tipik solunum yolu enfeksiyonları ineklerde de görülebilir. Stres ile başlayan, virüsler ve bakterilerin sebep olduğu Zatürre (Pneumoni) ergin sığırların da sorunudur. Fakat ineklerin öksürmesine yol açan sebepler bununla sınırlı değildir.

Diğerlerini de sayalım; akciğer kıl kurtları (özellikle, Dictyocaulus), Chlamydia, Coxiellaburnettii, Histophilussomni gibi bakteriler Coronavirus, mycoplasmalar (mikoplazmalar) öksürüğe sebep olurlar. İrin bakterisi Trueperellapyogenes ise birçok zatürre (pneumoni) vakasına eşlik eder.

Bir mikoplazma (Mycoplasmamycoides) enfeksiyonu olan bulaşıcı sığır pleurapnömonisi (contagiousbovinepleuropneumonia = CBPP) önemli bir öksürük sebebidir. Ayrıca mantarların sporları da öksürüğe yol açar.

CSPD = ChronicSuppurativePulmonaryDisease olarak bilinen hastalık öksürük, boynun ileriye doğru uzatılması ve sırtın kambur durması gibi belirtilerle kendini gösterir. Sebebi BVD-MD virüsü olup, özellikle Persistan enfeksiyonlarda (PI = inatçı enfeksiyon) ortaya çıkan vakalardır. Pulmonertromboembolizm (Vena Cava Trombozu) ise burun kanaması ve öksürükle karakterizedir.

Öksüren inekler ayrıntılı bir muayeneden geçirilerek doğru teşhis konulmalıdır. Görüldüğü gibi; parazitten virüslere, bakterilerden mantarlara kadar uzanan çeşitli etkenler öksürüğe yol açar. Tabii ki ilk yapılacak iş stetoskop ile dinlemektir (oskültasyon). Ancak; ayırıcı tanı için diğer belirtilerin de göz önünde bulundurulması şarttır.

Öksürüğe eşlik eden diğer belirtiler şunlar olabilir; süt veriminde düşme, ateş, durgunluk, iştahsızlık, sık ve yüzlek soluma, burun akıntısı, ineğin nefesinin kokması, ağzını açarak soluma, soluk alıp verirken zorlanma, boynun ileri uzatılması, sırtın kamburlaştırılması, göğüs bölgesine vurulduğunda (perküsyon) hayvanın ağrı duyması, karnını dövme (karnından sık soluma), hırıltılı soluma, dilin dışarıya çıkarılması, aşırı salya.

Bazen hastalıklarda öksürüğün yanı sıra diğer belirtilerin görülüp görülmediğine de dikkat etmek lazımdır. Örneğin; aşırı zayıflama, eklemlerde şişlik, topallık, ishal, arkadan akıntı gibi. Burun akıntısının yapısı ve rengi de bize fikir verebilir. Sulu, koyu kıvamlı, kanlı, sarı renkli vs.

İneklerin en önemli öksürük sebeplerini inceleyelim;

Çokça bilinen solunum yolu enfeksiyonları stres ile başlar. İneklerde en önemli stres sebebi doğumdur. Kalabalık, sıkışık, kapalı, havalandırması olmayan damlar, nakliye ve ani değişiklikler de stres sebepleri olarak bilinir. Stres vücudun savunma sistemini durdurur. Soluk borusundaki ‘’cilia’’ adı verilen, solunum yolunu temizleyen mikroskobik tüycükler hareketsiz hale gelirler ve hastalık yapıcı etkenlerin yukarıdan aşağıya inmesine engel kalmaz. Devreye IBR + PI3 + BRSV gibi virüsler girerler. Onların açtığı yoldan Mannheimiahaemolytica, Pasteurellamultocida, Histophilussomnus gibi mikroorganizmalar akciğer hava keselerine ulaşırlar. Zatürre (penumoni) başlar. Bu durum tipik solunum yolu hastalığıdır. Sonradan hastalık yapıcı etkenler arasına Trueperellapyogenes de katılır. Akciğerlere irin de dolar. Mannheimiahaemolytica ile Chlamydia’ların çoğunlukla birlikte (sinerjik) çalışarak hastalığı şiddetlendirdiği de bilinmektedir.

Akciğer kıl kurtları sorun olabilir. BRSV’nin (BovineRespiratorySyncytial virüsü) özellikle Dictyocaulus paraziti ile işbirliği yaptığını da biliyoruz.

Mantar hastalıkları akciğerde sorunlar oluşturabilirler. Aspergillus, Micropolysporafaeni, Thermoactinomycesvulgaris gibi mantarların sporları toz ile birlikte ineklerin akciğerlerine girerse önemli bir alerjik reaksiyon ve öksürük ortaya çıkar. Bu durum hayvan sahiplerinde de aynı şekilde hastalık oluşturur.

CBPP = ContagiousBovinePleuropneumonia (bulaşıcı sığır pleuropneumonisi) önemli bir öksürük sebebi olup, ihbarı mecburi hastalıklar listesinde yer alır. Aynı zamanda Tarsim Sigortası Teminatı kapsamında bir hastalıktır.  

Öksürüğün tam olarak teşhisinde klinik muayenelerin yanı sıra, tüm belirtileri göz önüne almak, gerekirse laboratuvar tahlillerinden yararlanmak yerinde olur.

Bu hastalıkların tedavileri denenebilir. Çoğunlukla tedavilerde antibiyotikler kullanılır. En az 5-7 gün antibiyotik tedavisi yapılmalıdır. Ancak tedavilerin başarısı sınırlıdır. Tedaviler çoğunlukla başarılı olmaz ya da tedavi edildiği sanılan hastalık nükseder. Masraflı ve uzun süren, sonu belirsiz tedavi denemelerine muhtaç kalmamak için koruyucu hekimliğe dikkat etmek gerekir.

İlk olarak stres önleyici önlemler akla gelmelidir. Doğumdan, nakliyeden sonra bir ‘’stres önleyici’’ destek programı uygulanması şarttır. Doğumu takip eden günlerde ‘’lohusa takip programı’’ uygulanmalıdır. Özellikle kuru dönemde ineklere, parazitlere karşı ilaçlama, virüslere ve pasteurellalara karşı aşılama yapılmalıdır. İlk kez aşılananlara rapelli (20 gün sonra tekrar edilerek) aşı yapılması gerekir. Daha önceden aşılı olanlara ise tek uygulama yeterlidir.

Hayvanların öksürmesine yol açabilecek hastalıklardan korunmak için sıkışık, kalabalık, nemli, kapalı, havalandırmasız barınaklardan kaçınılmalıdır. Samanların, otların küflü olmamasına dikkat edilmeli, küflü saman, yonca, ot vs. hayvanlara verilmemelidir. Küflü otların soluk yoluyla hayvan sahiplerinde de akciğerlere ulaşarak hastalık yapabileceği unutulmamalıdır.

Sığırlar, en küçüğünden en büyüğüne kadar tümü, akciğerlerinin yapısı dolayısıyla solunum yolu problemlerine karşı aşırı duyarlı hayvanlardır. Bir yazarın deyimiyle, ‘’solunum yolu sığırların AşilTendonu’dur’’.

Dolayısıyla koruma önlemlerinin tümünü eksiksiz yerine getirmek, sürü yönetimi ilkelerine uymak şarttır.

 
Etiketler: İNEKLERDE, ÖKSÜRÜK,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
20 Ekim 2020
KUM KELEBEĞİ
190 Okunma.
12 Ekim 2020
BOĞA İSTEMEYEN İNEK
86 Okunma.
31 Ağustos 2020
İNEKLERDE GÖZ KANSERİ
162 Okunma.
04 Ağustos 2020
BESİCİLİKTE KÂRLILIK
235 Okunma.
23 Temmuz 2020
SULUKTAKİ YOSUNLAR
402 Okunma.
06 Temmuz 2020
NEOSPORA
221 Okunma.
22 Mayıs 2020
EKLEM YASTIĞI
608 Okunma.
27 Nisan 2020
ZAYIF KOYUN
477 Okunma.
13 Nisan 2020
CİĞERİNE KAÇTI
764 Okunma.
24 Şubat 2020
ÇİFTLİK HAYVANLARINDA İÇ PARAZİTLERLE MÜCADELE
851 Okunma.
17 Şubat 2020
KUZULARDA BAKIR EKSİKLİĞİ
3438 Okunma.
27 Ocak 2020
İŞKEMBEDEKİ YABANCI CİSİMLER
428 Okunma.
20 Ocak 2020
UZUN SÜRELİ ANTİBİYOTİK KULLANIMI
381 Okunma.
23 Aralık 2019
KUZULAR ÖLMESİN
1102 Okunma.
16 Aralık 2019
TÜRKİYE’DE HAYVANCILIĞIN SON 40 YILI
324 Okunma.
18 Kasım 2019
SÜT SIĞIRCILIĞI İŞLETMELERİNDE HAYVAN REFAHI
334 Okunma.
04 Kasım 2019
KOYUNLARDA FLUSHİNG
4208 Okunma.
31 Ekim 2019
GÜNEŞ IŞIĞINA DUYARLILIK
523 Okunma.
22 Ekim 2019
BUZAĞILAR RİSK ALTINDA
412 Okunma.
02 Ekim 2019
BİYOGÜVENLİK
490 Okunma.
25 Eylül 2019
4H
616 Okunma.
02 Eylül 2019
BOĞA SEKTÖRÜNDE YENİ GENETİK İNDEKSLER:
539 Okunma.
19 Ağustos 2019
SARIYA BOYANMIŞ BUZAĞILAR
543 Okunma.
05 Ağustos 2019
KOYUN-KEÇİ VEBASI
2519 Okunma.
22 Temmuz 2019
CAE
741 Okunma.
18 Temmuz 2019
CILIZ KUZULAR
1051 Okunma.
02 Temmuz 2019
SÜT TAŞI
1503 Okunma.
25 Haziran 2019
ISLAK AĞIZLI KUZULAR
2008 Okunma.
17 Haziran 2019
BEYAZ KARACİĞER
1692 Okunma.
10 Haziran 2019
İNEKLERDE SİNİRSEL BOZUKLUKLAR
2549 Okunma.
31 Mayıs 2019
İNEKLERİN MEMELERİNDE YARA
2430 Okunma.
27 Mayıs 2019
BUZAĞILARDA GÖBEK ŞİŞLİĞİ
520 Okunma.
23 Mayıs 2019
MASTİTİS VE İNSAN
1227 Okunma.
13 Mayıs 2019
KEÇİLERDE MASTİTİS
3122 Okunma.
29 Nisan 2019
İNEKLER ZAYIFLARSA
2711 Okunma.
22 Nisan 2019
ÜLKEMİZDEKİ ETÇİ KOYUN IRKLARI
8585 Okunma.
15 Nisan 2019
ETÇİ KOYUN IRKLARI
18991 Okunma.
08 Nisan 2019
KEÇİLER ZAYIFLIYORSA
875 Okunma.
01 Nisan 2019
AĞIZ SÜTÜ
761 Okunma.
18 Mart 2019
KOYUN VE KUZULARDA SİNİRSEL HASTALIKLAR
4992 Okunma.
11 Mart 2019
KOYUNLAR NEDEN DÜŞÜK YAPAR
2787 Okunma.
26 Şubat 2019
HAYVANCILIKTA PROFESYONELLİK
889 Okunma.
21 Şubat 2019
KURALLARA UYMALIYIZ
621 Okunma.
11 Şubat 2019
KUZULARDA TOPALLIK
2104 Okunma.
04 Şubat 2019
KOYUNLARDA TOPALLIK
6802 Okunma.
30 Ocak 2019
HAYVANLARDA TOKSOPLAZMOZ
1248 Okunma.
17 Ocak 2019
BUZAĞILARDA SU ZEHİRLENMESİ
1526 Okunma.
07 Ocak 2019
ODUN DİL, YUMRU ÇENE
7552 Okunma.
28 Aralık 2018
İneklerde Böbrek Yangısı
2264 Okunma.
Haber Yazılımı