Yazı Detayı
23 Aralık 2019 - Pazartesi 09:45 Bu yazı 1023 kez okundu
 
KUZULAR ÖLMESİN
Tahir Yavuz
tahir@atafen.com.tr
 
 

Tabii ki, oğlaklar da ölmesin. Bu yazı oğlaklar için de geçerlidir.

Zaten bakteriyel, viral etkenlerden meydana gelen hastalıklar sonucu daha doğmadan önce çok sayıda kuzu ve oğlak kaybediyoruz. Mantar, protozoa etkenli hastalıkları ve mineral noksanlıklarını da katarsak bu sayı daha da yükseliyor.

Bunlara karşı önlemler alalım. Ama, en azından canlı doğan yavruları yaşatalım. Canlı doğan yavruları daha sonra E. coli ishalinden, Kriptosporidiosis (Kripto) ve Koksidiyoz’dan kaybediyoruz.

Ne yazık ki bunlarla kalmıyor. Kuzu kayıplarında etkili olan 3 ana kayıp sebebi var. Irk, cinsiyet ve ilk doğum. Örneğin; küçük doğan yavrular çoğunlukla tehlikede olurlar. Çoklu doğum yapan ırkların yavruları diğer ırkların yavrularına göre daha fazla risk altındadırlar. Bu sebeple daha özenli, daha dikkatli bakım ve beslemeye gerek duyulur. Dişi kuzuların doğum ağırlıkları erkeklerden biraz daha düşük olur. Dişi kuzuların bu sebeple daha fazla özenli bakıma ihtiyaçları vardır.

Açlık ölüm sebeplerinden biri olmaktadır. Özellikle ‘’kalabalık’’ büyük bir risk oluşturur. Annelik güdüleri zayıf olan, ilk doğumunu yapmış koyunlar yavrularını emziremezlerse onları gözleyip yardım etmek gerekir.

Kuzular soğuktan çabuk etkilenirler. Bu da gözlem ve acil yardım gerektiren bir durumdur. Üşüyen, titreyen, annesinin memesini bulamayan kuzuları iyi bir gözlemle, erken zamanda keşfedip, onlara yardım etmek şarttır. Ağız sütünü alamayan veya tam olarak alamayan kuzular tehlikededir. Gerekirse sonda ile verilmeli, ama mutlaka ağız sütü almaları sağlanmalıdır.

Barınaklarda kötü havalandırma, aşırı nem, kötü direnaj başlıca tehlike yaratan durumlardır.

Sürü yönetiminin temeli olan ‘’Kuru ve Temiz’’ ilkesi burada da geçerlidir.

Kuzu kayıplarına yol açabilecek olan diğer hastalıkları da şöyle sıralayabiliriz;

Islak Ağız Hastalığı, Cılız Kuzu Sendromu, Selenyum, E vitamini eksikliği (Beyaz Kas Hastalığı), Kobalt eksikliği, Bakır eksikliği (Enzootik Ataksi), Doğmasal anormallikler, örneğin; anüsün doğuştan olmaması (Atresia Ani), örümcek kuzu sendromu (Spider Lamb Syndrome), zatürre, çoklu eklem yangısı (Poliarthritis) ve kazalar.

Tüm bu sebepleri gözden geçirirsek, ne gibi koruyucu önlemler almamız gerekir? Islak ağız hastalığının da sebebinin E. coli olduğunu unutmayalım. Doğum öncesi E. coli ve Klostridyum aşılarını, tekrarlarıyla birlikte yapmak şarttır. O sebeple doğuma 40 gün ve 20 gün kala 2 kez (rapelli) aşılama gerekir.

Aşılamalar kadar önemli olan diğer konu; iyi gözlemdir. İshali görür görmez derhal hastaları ayırmak, su ve elektrolit karışımları vermek kayıpları önleyecektir.

Doğum sonrası aynı etken maddelerle hazırlanmış antiserumlar mutlaka yapılmalıdır. Böylece Çoklu Eklem Yangısı (poliarthrit) de önlenmiş olacaktır. Göbek kordonunun iyotlu bir solüsyonla dezenfeksiyonu başlıca koruyucu hekimlik uygulamasıdır. Hatta, 2 saat sonra tekrarının daha büyük yararı vardır.

Doğum öncesi dönemde Klostridyum, E. coli aşılarının yanı sıra Pastörella aşısının yapılması, bu dönemde parazit mücadelesinin uygulanması gerekir. Bölgesel olarak sorun varsa, daha önce bölgede hastalık çıkmış ise, doğum öncesi Leptospiroz aşısının yapılması da uygun olur.

Parazit mücadelesi ve aşıların doğumdan önceki günlerde yapılması konusunda üretici dostlarımızın ‘’yavruya zarar verir mi?’’ şeklinde çekinceleri vardır. Fakat, aksine bu dönem, yani doğum öncesi günler aşılama ve parazit ilaçları konusunda en önemli dönemdir.

Doğum öncesi günlerde anne adaylarını yemlerine Bakır, Selenyum, İyot, Kobalt içeren yem katkılarının düzenli olarak katılması bunların eksikliği ile ilgili kayıpları önleyecektir. İyot eksikliğinin Guatr hastalığı ve tüysüz, cılız kuzu doğmasına sebep olacağını hatırlayalım.

İkiz, üçüz doğumları çok olan ırkları yetiştirmeyi seçen üreticiler doğum esnasında ve doğumu takip eden dakikalarda iyi gözlem yapmayı ve büyük özen göstermeyi baştan kabul etmiş olmalıdırlar. Yoksa yavru kayıpları fazla olur.

Son olarak anormal yavruları ele alalım. Dışkı deliği olmadan doğan kuzular ve oğlakların asıl sorunu bu anormalliğin kalıtsal olmasıdır. Böyle yavru doğuran anneler işaretlenmeli ve tekrar gebe bırakılmamalıdır.

Örümcek Kuzu Hastalığı (Spider Lamb Syndrome)’da bir kalıtsal bozukluktur. Daha çok ‘’siyah başlı’’ ırklarda görüldüğü bilinen bu bozukluk ortaya çıkarsa, onları doğuran annelerin tekrar gebe bırakılmaması yerinde olur.

Görüldüğü gibi; yavru kayıplarımıza yol açan birçok sebep vardır.

Ancak; tümünün de ‘’koruyucu hekimliği’’ yani alınacak olan önlemleri bilinmektedir. Gerekli önlemler alınırsa, hayvancılığın kendine özgü kurallarına uyulursa yavru kayıplarımız en az seviyeye düşecek, bu sayede yetiştiricilerimiz ve ülkemiz daha kazançlı olacaktır.

 
Etiketler: KUZULAR, ÖLMESİN,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
31 Ağustos 2020
İNEKLERDE GÖZ KANSERİ
72 Okunma.
04 Ağustos 2020
BESİCİLİKTE KÂRLILIK
160 Okunma.
23 Temmuz 2020
SULUKTAKİ YOSUNLAR
289 Okunma.
06 Temmuz 2020
NEOSPORA
181 Okunma.
27 Mayıs 2020
İNEKLERDE ÖKSÜRÜK
2329 Okunma.
22 Mayıs 2020
EKLEM YASTIĞI
446 Okunma.
27 Nisan 2020
ZAYIF KOYUN
348 Okunma.
13 Nisan 2020
CİĞERİNE KAÇTI
352 Okunma.
24 Şubat 2020
ÇİFTLİK HAYVANLARINDA İÇ PARAZİTLERLE MÜCADELE
725 Okunma.
17 Şubat 2020
KUZULARDA BAKIR EKSİKLİĞİ
2646 Okunma.
27 Ocak 2020
İŞKEMBEDEKİ YABANCI CİSİMLER
377 Okunma.
20 Ocak 2020
UZUN SÜRELİ ANTİBİYOTİK KULLANIMI
337 Okunma.
16 Aralık 2019
TÜRKİYE’DE HAYVANCILIĞIN SON 40 YILI
291 Okunma.
18 Kasım 2019
SÜT SIĞIRCILIĞI İŞLETMELERİNDE HAYVAN REFAHI
304 Okunma.
04 Kasım 2019
KOYUNLARDA FLUSHİNG
3666 Okunma.
31 Ekim 2019
GÜNEŞ IŞIĞINA DUYARLILIK
478 Okunma.
22 Ekim 2019
BUZAĞILAR RİSK ALTINDA
382 Okunma.
02 Ekim 2019
BİYOGÜVENLİK
447 Okunma.
25 Eylül 2019
4H
553 Okunma.
02 Eylül 2019
BOĞA SEKTÖRÜNDE YENİ GENETİK İNDEKSLER:
424 Okunma.
19 Ağustos 2019
SARIYA BOYANMIŞ BUZAĞILAR
493 Okunma.
05 Ağustos 2019
KOYUN-KEÇİ VEBASI
1112 Okunma.
22 Temmuz 2019
CAE
699 Okunma.
18 Temmuz 2019
CILIZ KUZULAR
942 Okunma.
02 Temmuz 2019
SÜT TAŞI
1402 Okunma.
25 Haziran 2019
ISLAK AĞIZLI KUZULAR
1793 Okunma.
17 Haziran 2019
BEYAZ KARACİĞER
990 Okunma.
10 Haziran 2019
İNEKLERDE SİNİRSEL BOZUKLUKLAR
2445 Okunma.
31 Mayıs 2019
İNEKLERİN MEMELERİNDE YARA
2020 Okunma.
27 Mayıs 2019
BUZAĞILARDA GÖBEK ŞİŞLİĞİ
483 Okunma.
23 Mayıs 2019
MASTİTİS VE İNSAN
1118 Okunma.
13 Mayıs 2019
KEÇİLERDE MASTİTİS
2683 Okunma.
29 Nisan 2019
İNEKLER ZAYIFLARSA
2415 Okunma.
22 Nisan 2019
ÜLKEMİZDEKİ ETÇİ KOYUN IRKLARI
8001 Okunma.
15 Nisan 2019
ETÇİ KOYUN IRKLARI
18065 Okunma.
08 Nisan 2019
KEÇİLER ZAYIFLIYORSA
783 Okunma.
01 Nisan 2019
AĞIZ SÜTÜ
726 Okunma.
18 Mart 2019
KOYUN VE KUZULARDA SİNİRSEL HASTALIKLAR
4218 Okunma.
11 Mart 2019
KOYUNLAR NEDEN DÜŞÜK YAPAR
2401 Okunma.
26 Şubat 2019
HAYVANCILIKTA PROFESYONELLİK
829 Okunma.
21 Şubat 2019
KURALLARA UYMALIYIZ
593 Okunma.
11 Şubat 2019
KUZULARDA TOPALLIK
1925 Okunma.
04 Şubat 2019
KOYUNLARDA TOPALLIK
5851 Okunma.
30 Ocak 2019
HAYVANLARDA TOKSOPLAZMOZ
1207 Okunma.
17 Ocak 2019
BUZAĞILARDA SU ZEHİRLENMESİ
1317 Okunma.
07 Ocak 2019
ODUN DİL, YUMRU ÇENE
6922 Okunma.
28 Aralık 2018
İneklerde Böbrek Yangısı
2108 Okunma.
Haber Yazılımı